سرطان مثانه، چهارمین سرطان شایع در مردان و نهمین سرطان شایع در بین زنان ایرانی است. عوامل محیطی نظیر آلوده کننده ها، مواد غذایی آلوده، نیتریت و نیترات موجود در مواد غذایی که به دنبال مصرف غذاهای کنسروی و فست فودها وارد بدن می شوند، در ابتلای به این نوع بدخیمی دخیل اند.

دکتر عباس بصیری، اورولوژیست و رییس مرکز تحقیقات بیماری های کلیه و مجاری ادراری با بیان این مطلب که سرطان مثانه به دلیل باری که بر سیستم بهداشتی- درمانی کشور تحمیل می کند و نیز درد و رنجی که برای بیمار و خانواده اش ایجاد می نماید، باید جدی گرفته شود، گفت: «مهمترین عامل موثر درایجاد سرطان مثانه، استعمال دخانیات از جمله مصرف سیگار و تا حدودی تریاک است. برخی مشاغل نیز بالقوه سبب افزایش خطر بروز سرطان مثانه می شوند؛ به عنوان مثال، افرادی که در کارخانجات رنگ سازی و لاستیک سازی مشغول به کارند، بیشتر در معرض ابتلای به این نوع سرطان هستند و باید به صورت دوره ای مورد ارزیابی قرار گیرند.»

وی وجود خون در ادرار را مهمترین علامت ابتلای به سرطان مثانه دانست و افزود: «بیماری که خون در ادرار دارد، حتی اگر علایمی نظیر سوزش ادرار، تکرر ادرار یا درد هنگام تخلیه ادرار نداشته باشد، از نظر ابتلای به این سرطان باید بررسی شود. افرادی که در آزمایش ادرارشان، خون مشاهده می شود نیز نیاز به بررسی دارند. چه بسا، افرادی که به دلیل وجود خون در ادرارشان مراجعه می کنند و با بررسی دقیق تر، متوجه وجود توموری بزرگ در مثانه می شویم. البته ریسک ابتلا به بیماری وابسته به این است که تومور در کدام بخش مثانه رشد کرده باشد.»

وی اضافه کرد: « اگر تومور در مخاط مثانه باشد، خونریزی به سرعت نمایان می شود، ولی اگر در لایه های عمقی عضله مثانه باشد، خیلی دیر علامتش که همان وجود خون در ادرار است، آشکار می شود. هرچند که سوزش ادرار، تکرر ادرار و شب ادراری نیز می تواند نشانه ای از وجود تومور در مثانه باشد.»

رییس مرکز تحقیقات بیماری های کلیه و مجاری ادراری تاکید کرد: «بررسی و معاینه بالینی چندانی در سرطان مثانه نداریم و فقط باید مثانه لمس شود تا از نظر بزرگی یا وجود توده در آن اطمینان حاصل کنیم. ولی در اغلب موارد، با معاینه مثانه، به یافته بالینی مشخصی دست نمی یابیم؛ چراکه مثانه توسط استخوان لگن محافظت می شود و تا زمانی که خیلی بزرگ نشود، قابل تشخیص نیست. تشخیص قطعی سرطان مثانه باید با بهره گیری از ابزار پاراکلینیک نظیر تصویربرداری و آزمایش صورت گیرد. بر این اساس، اولین بررسی، درخواست سونوگرافی از کلیه، مجاری ادراری و مثانه است. با انجام آزمایشات پاراکلینیک، در صورتی که علتی برای توجیه وجود خون در ادرار باشد، بیمار پیگیری می شود و در غیر این صورت، نیاز به بررسی های بیشتر با سیتی اسکن یا عکس رنگی از کلیه است.»

وی در ادامه با بیان این مطلب که وجود خون در ادرار، نیازمند تفکیک محل دقیق خونریزی است، افزود: « اگر فردی در زمان دفع ادرار در مرحله پایانی، خون مشاهده کند، این خون مربوط به پروستات یا گردن مثانه است. گاه فرد در ابتدای دفع ادرار، خون مشاهده می کند و بعد رنگ ادرار طبیعی است، این خون مرتبط با مجرای ادرار است. ولی اگر بیماری از ابتدای دفع ادرار تا پایان، ادرار صورتی رنگ را مشاهده کند، خون می تواند منشاش کلیه، سنگ یا تومور موجود در حالب یا حتی تومور مثانه باشد. بنابراین، ادرار صورتی رنگ نیازمند انجام تصویربرداری برای تشخیص است. اولین تصویربرداری که بی خطر هم هست، سونوگرافی است که با انجام آن، اگر بیماری خاصی در کلیه یا مثانه باشد، تشخیص داده می شود. ولی اگر سرطان مثانه باشد، گاهی حتی با انجام سونوگرافی هم قابل تشخیص نیست و باید از سیتی اسکن بهره گرفت. چرا که این نوع تصویربرداری در مقاطع نیم و یک سانتی، کلیه را تا حالب و مثانه مقطع می دهد و در صورت وجود تومور، آن را پیدا می کند.»

این اورولوژیست متذکر شد: «در نهایت اگر مشکوک به سرطان مثانه شویم، دقیق ترین راه تشخیص، انجام سیستوسکوپی است. از طریق سیستوسکوپ، کلیه زوایای مثانه را بررسی می کنیم. همچنین روش های پیشرفته تری نظیر ایمنوفلورسنس یا رنگ آمیزی داخل مثانه برای تشخیص راحت تر تومور وجود دارد. بهره گیری از این روش ها توانسته دقت سیستوسکوپی را 5 تا 10 درصد افزایش دهد.»

وی اذعان داشت: « درمان سرطان مثانه بستگی به پیشرفت بیماری دارد و دو فاکتور خوش خیمی و بدخیمی و مرحله (Stage)بیماری در درمان موثر است. اگر حجم عمده سلول سرطانی را هسته، اشغال کرده باشد، توده بدخیم است. زیرا هسته موتور محرکه سلول است؛ به عبارت دیگر، تکثیر سلولی در آن به سرعت اتفاق می افتد و به بخش های دیگر بدن هم متاستاز می دهد. فاکتور دوم مرحله پیشرفت تومور است، یعنی تومور محدود به مخاط مثانه است یا در عضله مثانه جای گرفته  یا این که به بخش های بیرون از مثانه هم انتشار یافته و لگن، پروستات و مقعد را درگیر کرده است. هر چه مرحله بیماری پیشرفته تر باشد، درمان سخت تر و پیچیده تر است.»

بصیری ادامه داد: «اگر تومور خوش خیم و داخل مخاط مثانه باشد، از طریق آندوسکوپ وارد مثانه شده و تومور را برمی داریم. اگر تومور بدخیم باشد، با تزریق داروهایی نظیر BCG و THIOTEPA داخل مثانه از عود تومور جلوگیری می کنیم. اگر تومور سطحی باشد و سلول سرطانی  دارای هسته بزرگ نباشد، 2 تا 3 درصد احتمال رشد تومور و متاستاز آن وجود دارد. در حالی که اگر تومور سطحی و دارای هسته درشت باشد، احتمال عود زیاد است. اگر توموری از ابتدا در مراحل پیشرفته است و به عضله مثانه هم نفوذ کرده، درمان با استفاده از سیستوسکوپی و برداشتن تومور تاثیری ندارد و با انجام عمل جراحی باید بخشی از مثانه یا تمام آن را برداشت و برای بیمار یک مثانه بازسازی کنیم.»